فهرست مطالب
چگونه با انتخاب کابل ارت مناسب، خطر برقگرفتگی را صفر کنیم؟
شاید برایت عجیب باشد که بدانیم در هر خانه، کارگاه، یا ساختمانی که روزانه پا میگذاریم، چند صد متر سیم برق در دیوارها خوابیده؛ سیمهایی که اگر تنها یکی از آنها اتصال نامناسب داشته باشد، ممکن است یک تماس کوچک، یک رطوبت ساده، یا حتی یک سیم کشی بیدقت جان آدم را بگیرد.
اما در میان همه این سیمها، یک سیم وجود دارد که نقش «فرشته نجات» را بازی میکند: کابل ارت.
در این مقاله میخواهم از زاویهای متفاوت و کاملاً کاربردی توضیح دهم چگونه با انتخاب کابل ارت مناسب، خطر برقگرفتگی را صفر کنیم؟ پس با ما همراه باشید.
بیش تر بخوانید>> سیم و کابل راد افشان سحر
چرا اصلاً باید درباره کابل ارت اینقدر وسواس داشته باشیم؟
وقتی صحبت از برقگرفتگی میشود، اغلب مردم تصور میکنند این اتفاق فقط در کارخانهها و کارگاهها رخ میدهد. اما آمارهای جهانی نشان میدهد که بیشتر برقگرفتگیهای مرگبار در محیطهای مسکونی اتفاق میافتد؛ جایی که آدمها احساس امنیت کاذب دارند.
چرا؟
چون نشتی جریان همیشه «قابل دیدن» نیست.
بهظاهر هیچ اتفاقی نیفتاده، اما بدنه فلزی کولر، لباسشویی یا حتی شارژر موبایل ممکن است ولتاژ ناخواسته داشته باشد. اینجاست که حضور کابل ارت، مثل سپر عمل میکند و مسیر امنی برای تخلیه این ولتاژ فراهم میسازد.
حالا اگر کابل ارت اشتباه انتخاب شده باشد. باریک، بیکیفیت، با مقاومت بالا، یا جنس نامناسب. این سپر مثل چتر پارهای میشود که وسط باران سیلآسا هیچ کاری از آن برنمیآید.
چگونه کابل ارت «جان» افراد را نجات میدهد؟
فرض کن لباسشویی بدنه فلزی دارد. در اثر یک اتصالی کوچک، بدنه آن ۱۱۰ ولت نشتی پیدا میکند. اگر تو دستت را به بدنه بزنی، بدن تو میتواند مسیر جریان باشد. و این جریان اگر از ۳۰ میلیآمپر بیشتر شود، میتواند حتی قلب را از ریتم بیندازد.
ولی وقتی کابل ارت استاندارد وجود دارد، بدنه لباسشویی به زمین متصل است. پس ولتاژ از مسیر ارت عبور میکند، نه از بدن تو.
کابل ارت یک کار دیگر هم میکند:
وقتی ولتاژ ناخواسته از طریق ارت تخلیه میشود، کلید RCD یا حفاظت جان سریعاً متوجه نشتی میشود و مدار را قطع میکند. همه اینها در کسری از ثانیه اتفاق میافتد.
اما برای این اتفاق، یک شرط دارد:
کابل ارت باید آنقدر استاندارد باشد که بتواند سریع، بدون مقاومت اضافی، جریان را منتقل کند.
چگونه با انتخاب کابل ارت مناسب، خطر برقگرفتگی را صفر کنیم؟
در ادامه قدمبهقدم و کاملاً کاربردی توضیح میدهم:
جنس کابل ارت چرا «مس خالص» تنها انتخاب منطقی است؟
اگر بخواهیم واقعبین باشیم، بازار پر از سیمهایی است که با روکش مس تولید میشوند ولی درونشان آلومینیوم یا آلیاژهای نامشخص است.
مشکل کجاست؟
مقاومت الکتریکی.
مس خالص کمترین مقاومت و بیشترین رسانایی را دارد. آلومینیوم حدود ۴۰ درصد رسانایی پایینتر دارد. یعنی کابل ارت آلومینیومی حتی اگر ضخیمتر باشد، باز هم خطرساز است.
نتیجه عملی:
کابل مسی = تخلیه سریعتر ولتاژ
کابل غیرمسی = احتمال باقی ماندن ولتاژ روی بدنه دستگاه
یک برقکار قدیمی ساختمانی تعریف میکرد:
«هزار بار دیدهام که مردم میگویند ارت داریم؛ ولی وقتی کابل را نگاه میکنی، میبینی مس نیست! همین باعث میشود کولر گازی یا چیلر بار پیک را تخلیه نکند و ولتاژ روی بدنه شناور بماند.»
سطح مقطع کابل چرا اندازه مهمتر از تصور ماست؟
انتخاب سطح مقطع اشتباه یکی از رایجترین دلایل ارت بیاثر است.
قاعده اصلی:
هرچه جریان نشتی محتمل بیشتر باشد، سطح مقطع باید بزرگتر باشد.
در تنظیمات ساختمانی معمولی:
- ساختمان مسکونی: حداقل ۶ میلیمتر مربع
- ساختمان تجاری: ۱۰ میلیمتر مربع
- سولهها و صنایع: از ۱۶ تا ۵۰ میلیمتر مربع
اما نکته مهم این است که سطح مقطع باید با توجه به جریان اتصال کوتاه مورد انتظار و مقاومت چاه ارت تعیین شود.
حتی بهترین چاه ارت اگر کابل باریک داشته باشد، عملاً بیاثر است.
مسیر کابل ارت کوتاهترین، مستقیمترین، کمپیچترین
یک اشتباه رایج این است که کابل ارت را از مسیرهای پیچدرپیچ عبور میدهند. هر پیچ، هر گره، هر اتصالی اضافی = افزایش مقاومت.
ارتفاع کابل در چاه مهم نیست؛ اما طول مسیر از تابلو برق تا الکترود ارت اهمیت حیاتی دارد.
نکتهای که کمتر کسی میگوید:
اگر کابل ارت از کنار کابلهای قدرت عبور کند، امکان ایجاد «اندوکتانس» وجود دارد؛ یعنی خود کابل ارت ممکن است میدان مغناطیسی ایجاد کند و مقاومت مؤثر مسیر را بالا ببرد.
قاعده طلایی:
کابل ارت در مسیری جدا، کوتاه، بدون پیچ و با حداقل اتصالات مکانیکی اجرا شود.
اتصالات کابل ارت جایی که همهچیز تعیین میشود
خیلی وقتها کابل عالی است، چاه ارت خوب است، اما اتصال بین آنها افتضاح است.
کیفیت اتصال از سه چیز تشکیل میشود:
- نوع بست
- تمیزی سطح فلزی
- عدم استفاده از پیچهای زنگزده یا نامرغوب
اگر اتصال خوب نباشد، مقاومت تماسی بالا میرود و عملاً ارت کار نمیکند.
حتماً باید از جوش کدولد exothermic welding یا دستکم از سربندهای استاندارد استفاده شود.
پیچ و مهره معمولی فقط برای اتصال موقت مناسبند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟
شاید تصور کنید تنها خانوادههایی که خانه قدیمی دارند در معرض خطرند. اما واقعیت این است:
- برجهای نوساز با سیستم ارت غیراستاندارد
- خانههایی که کولر گازی اضافه کردهاند
- واحدهایی که ماهواره یا دوربین نصب کردهاند
- افرادی که به برندی ناشناخته برای سیمکشی اعتماد کردهاند
همه اینها بیشتر از یک خانه ۳۰ ساله بدون سیمکشی مجدد در معرض خطرند.
مثال واقعی از حادثه
در یکی از پروژهها، یک کولر گازی هرچند وقت یکبار نشتی جریان ایجاد میکرد. صاحبخانه میگفت: «زمانی که لباسشویی روشن است و به کولر دست میزنیم، مورمور میشود.»
بعد از بررسی مشخص شد کابل ارت فقط داخل تابلو موجود است اما اصلاً به چاه متصل نشده! یعنی ارت فقط روی دیوار حضور داشت، اما هیچجا تخلیه نمی شد ما در الکتریکی زندی همواره در تلاش هستیم تا بهترین خدمات را به شما عزیزان ارائه دهیم.
بعد از اتصال صحیح، مشکل کاملاً حل شد.