فهرست مطالب
انواع کلید و پریز
ساختمان های مسکونی، اداری و… همه دارای کلید و پریز هایی برای کنترل برق مجتمع هستند. این کلید و پریز ها مانند یک سریریزه کاری دیگر نقش مهمی در دکوراسیون یک خانه یا شرکت دارد. بنابر این برای انتخاب کلید و پریز باید دقت فراوانی داشته باشیم.
کلید و پریز ها انواع مختلفی دارند اعم از تک پل، دو پل، کلید صلیبی، کلید کارتی و… که هر کدام از این کلید و پریز ها تعریف و کاربرد جداگانه دارند. در ادامه این مقاله انواع کلید و پریز را بررسی کرده و به طور کامل آنها را شرح میدهیم.
بیشتر بخوانید => کلید و پریز ایران الکتریک
انواع کلید برق
همانطور که گفتیم کلید برق ها بر اساس کاربردشان تنوع زیادی دارند که در ادامه آنها را به ۹ دسته تقسیم کرده و تمام آنها را شرح میدهیم.
کلید یک پل
کلید یک پل سادهترین و پرکاربردترین نوع کلید برق است که برای روشن و خاموش کردن یک مدار روشنایی از یک نقطه استفاده میشود. این کلید دارای دو ترمینال است که یکی برای ورودی فاز و دیگری برای خروجی به سمت مصرفکننده (لامپ یا دستگاه برقی) به کار میرود. طراحی این کلید بسیار ساده است و در اکثر فضاهای مسکونی، تجاری و اداری برای کنترل روشنایی یک اتاق، حمام، سرویس بهداشتی یا محیطهای کوچک دیگر به کار گرفته میشود.
این کلید به دلیل ساختار ساده و هزینه پایین، رایجترین گزینه برای نصب در ساختمانهای جدید و قدیمی است. نصب و سیمکشی آن نیز بسیار آسان بوده و نیاز به دانش فنی پیچیدهای ندارد. در مدلهای جدید، کلیدهای یک پل در انواع مکانیکی، لمسی و هوشمند نیز تولید میشوند که قابلیتهایی مانند کنترل از راه دور یا تنظیم شدت نور را ارائه میدهند.
کلید دو پل
کلید دو پل مشابه کلید یک پل است اما با این تفاوت که امکان کنترل دو مدار روشنایی جداگانه را از یک نقطه فراهم میکند. این کلید دارای چهار ترمینال است که دو عدد برای ورودی فاز و دو عدد برای خروجی به دو مدار مختلف استفاده میشود. این نوع کلید در مکانهایی که نیاز به کنترل دو گروه از لامپها بهصورت مستقل وجود دارد، مانند سالنهای پذیرایی، آشپزخانهها و اتاقهایی با چندین منبع نور، کاربرد دارد.
این کلید از نظر ساختاری مشابه کلید یک پل بوده اما به دلیل قابلیت کنترل دو مدار، نیاز به سیمکشی بیشتری دارد. یکی از مزیتهای آن کاهش تعداد کلیدهای مورد نیاز در یک محل است، بهطوری که میتوان بهجای نصب دو کلید یک پل، از یک کلید دو پل استفاده کرد. امروزه مدلهای لمسی و هوشمند این کلیدها نیز در بازار موجود است که علاوه بر کنترل دستی، امکان کنترل از راه دور را نیز فراهم میکنند.
کلید تبدیل
کلید تبدیل برای کنترل یک مدار روشنایی از دو نقطه مختلف استفاده میشود. این نوع کلید دارای سه ترمینال است که یکی برای ورودی و دو عدد برای خروجی به سمت کلید دیگر به کار میروند. از این کلید معمولاً در راهروها، راهپلهها، پارکینگها و اتاقهایی که دو ورودی دارند استفاده میشود تا امکان روشن و خاموش کردن لامپ از دو محل مختلف فراهم باشد.
یکی از مهمترین مزایای کلید تبدیل، افزایش راحتی کاربران در هنگام ورود و خروج از یک فضا است. برای مثال، در یک راهرو طولانی، میتوان یک کلید تبدیل را در ابتدای مسیر و دیگری را در انتها نصب کرد تا بتوان از هر دو نقطه، روشنایی را کنترل کرد. نصب این کلید نیاز به دانش فنی بیشتری دارد، زیرا بهصورت جفت با یک کلید تبدیل دیگر کار میکند و سیمکشی آن نسبت به کلیدهای معمولی پیچیدهتر است.
کلید صلیبی
کلید صلیبی برای کنترل یک مدار روشنایی از بیش از دو نقطه استفاده میشود. این کلید دارای چهار ترمینال است که بین دو کلید تبدیل قرار میگیرد و نقش یک پل ارتباطی را ایفا میکند. از این کلید معمولاً در سالنهای بزرگ، راهروهای طولانی، بیمارستانها و فضاهای صنعتی استفاده میشود که نیاز به کنترل روشنایی از سه نقطه یا بیشتر دارند.
مکانیزم عملکرد این کلید به این صورت است که جریان برق را بین دو مسیر هدایت میکند و هنگامی که در بین دو کلید تبدیل قرار میگیرد، به آنها امکان میدهد که از نقاط مختلف مدار را قطع و وصل کنند. برای سیمکشی صحیح این کلید، ابتدا دو کلید تبدیل در ابتدا و انتهای مدار نصب شده و سپس کلید صلیبی بین آنها قرار میگیرد. این سیستم اگرچه کاربردی است، اما به دلیل پیچیدگی سیمکشی، معمولاً در پروژههای حرفهای توسط برقکاران مجرب نصب میشود.
کلید دیمر (تنظیم شدت نور)
کلید دیمر نوعی کلید تنظیمشونده است که امکان تغییر شدت نور را فراهم میکند. این کلید برخلاف کلیدهای معمولی که فقط روشن و خاموش میشوند، به کاربر اجازه میدهد که میزان روشنایی را مطابق نیاز خود تنظیم کند. این ویژگی علاوه بر ایجاد نورپردازی متنوع، به کاهش مصرف انرژی و افزایش عمر لامپها نیز کمک میکند.
دیمرها بیشتر در فضاهایی مانند سالنهای پذیرایی، اتاق خواب، سینماهای خانگی و رستورانها استفاده میشوند، جایی که تنظیم نور برای ایجاد حس آرامش و زیبایی بصری اهمیت دارد. این کلیدها به دو صورت مکانیکی (پیچی یا فشاری) و دیجیتالی (لمسی یا هوشمند) طراحی میشوند. برخی از مدلهای پیشرفته دیمر به سیستمهای هوشمند متصل شده و امکان کنترل از راه دور را نیز دارند.
کلید تایمردار
کلید تایمردار نوعی کلید هوشمند است که بهصورت خودکار پس از مدت زمان مشخصی روشن یا خاموش میشود. این کلید برای مکانهایی که نیاز به روشنایی موقت دارند، مانند پارکینگها، راهپلهها، سرویسهای بهداشتی عمومی و انبارها استفاده میشود. این مدل معمولاً دارای یک تایمر داخلی است که پس از فعال شدن، برق را برای مدت معینی تأمین کرده و سپس مدار را قطع میکند.
مزیت اصلی این کلید، صرفهجویی در مصرف برق و جلوگیری از روشن ماندن غیرضروری چراغهاست. برخی از مدلهای پیشرفته دارای قابلیت تنظیم دستی زمانبندی و یا کنترل از طریق سنسور حرکتی هستند که تنها در صورت تشخیص حضور افراد، روشن میشوند. این ویژگی در کاهش هزینههای برق و افزایش طول عمر تجهیزات برقی تأثیر قابلتوجهی دارد.
کلید لمسی
کلید لمسی یک نوع کلید مدرن است که به جای دکمههای فشاری، از یک صفحه لمسی برای روشن و خاموش کردن مدار استفاده میکند. این کلیدها علاوه بر ظاهری زیبا و مینیمالیستی، عملکردی روان و بدون نیاز به فشار فیزیکی ارائه میدهند. اغلب مدلهای لمسی دارای نور پسزمینه هستند تا در شب نیز بهراحتی قابل استفاده باشند.
یکی از ویژگیهای برجسته این کلیدها، امکان اتصال به سیستمهای هوشمند است که اجازه میدهد کاربران از طریق اپلیکیشن موبایل یا دستیارهای صوتی، روشنایی را کنترل کنند. به دلیل طراحی مدرن و قابلیتهای پیشرفته، این کلیدها در خانههای هوشمند، دفاتر لوکس و محیطهای مدرن بسیار محبوب شدهاند.
کلید هوشمند (WiFi/Bluetooth)
کلید هوشمند نوعی کلید پیشرفته است که به شبکه وایفای یا بلوتوث متصل شده و امکان کنترل از راه دور را فراهم میکند. این کلیدها معمولاً از طریق اپلیکیشنهای موبایل، دستیارهای صوتی مانند الکسا و گوگل اسیستنت یا برنامههای زمانبندی شده کنترل میشوند.
این کلیدها برای ساختمانهای هوشمند، ادارات و منازل مدرن که بهدنبال مدیریت هوشمند مصرف برق هستند، ایدهآل محسوب میشوند. از قابلیتهای کلیدهای هوشمند میتوان به زمانبندی روشن و خاموش شدن، کنترل گروهی چندین کلید، یکپارچهسازی با سنسورهای حرکتی و امکان مشاهده وضعیت روشنایی از راه دور اشاره کرد.
کلید فشاری (زنگ یا شستی)
کلید فشاری یا شستی، کلیدی است که تنها هنگام فشار دادن عمل کرده و بهمحض رها شدن به حالت اولیه بازمیگردد. این کلید معمولاً برای زنگ درب، مدارهای کنترلی، سیستمهای اعلام خطر و برخی ماشینآلات صنعتی استفاده میشود.
مکانیزم عملکرد این کلید بر پایه فنر داخلی است که پس از فشار دادن، مسیر جریان را برقرار کرده و با رها شدن مجدداً آن را قطع میکند. برخی از مدلهای پیشرفته این کلیدها دارای چراغ نشانگر داخلی هستند تا وضعیت عملکرد را مشخص کنند. برای تهیه انواع کلید و پریز با انواع برند ها میتوانید به الکتریکی زندی مراجعه کنید.
بیشتر بخوانید => کلید و پریز پارت الکتریک
انواع پریز برق
انواع کلید برق را به صورت کامل برایتان شرح دادیم. پریز ها هم انواع مختلفی دارند که برای استفاده های مختلف به کار میروند. در ادامه به تمام آنها اشاره میکنیم.
پریز برق معمولی
پریز برق معمولی یکی از رایجترین انواع پریزهاست که برای تأمین برق دستگاههای الکتریکی در منازل، ادارات و محیطهای صنعتی استفاده میشود. این پریزها معمولاً دارای دو شاخه ورودی هستند که فاز و نول را به دستگاه منتقل میکنند. در مدلهای ساده، هیچگونه محافظتی در برابر نوسانات برق یا اتصالات ناایمن وجود ندارد، اما به دلیل قیمت مقرونبهصرفه و نصب آسان، همچنان در بسیاری از فضاها مورد استفاده قرار میگیرد.
این نوع پریز معمولاً در ولتاژهای استاندارد مانند ۲۲۰ ولت (برای اکثر کشورهای اروپایی و آسیایی) و ۱۱۰ ولت (برای کشورهای آمریکایی) طراحی میشود. برخی از مدلهای جدیدتر دارای پوششهای ایمنی برای جلوگیری از برقگرفتگی کودکان هستند. با پیشرفت تکنولوژی، بسیاری از افراد به جای استفاده از مدلهای معمولی، از پریزهای ارتدار یا هوشمند استفاده میکنند که ایمنی بیشتری دارند.
پریز ارتدار
پریز ارتدار نوعی پریز برق است که علاوه بر فاز و نول، دارای یک سیم ارت (زمین) نیز میباشد. این سیم اضافه به زمین متصل شده و در صورت بروز نشتی جریان یا اتصال کوتاه، برق اضافی را به زمین منتقل کرده و از برقگرفتگی یا آسیب به دستگاههای الکتریکی جلوگیری میکند. این نوع پریزها بهخصوص در ساختمانهای جدید و برای لوازم برقی حساس مانند یخچال، ماشین لباسشویی و کامپیوتر بسیار توصیه میشوند.
استفاده از پریز ارتدار در محیطهای صنعتی و تجاری ضروری است، زیرا باعث افزایش ایمنی تجهیزات و کاهش خطر آتشسوزی ناشی از نوسانات برق میشود. برای عملکرد صحیح این پریز، سیمکشی ساختمان باید دارای ارت باشد، در غیر این صورت، این پریز عملکرد خاصی نخواهد داشت. در بسیاری از کشورها، استانداردهای جدید برقکشی، استفاده از پریزهای ارتدار را اجباری کردهاند.
پریز UPS
پریز UPS نوعی پریز است که به سیستم برق اضطراری یا یوپیاس متصل شده و در زمان قطعی برق، انرژی مورد نیاز دستگاههای حیاتی را تأمین میکند. این نوع پریزها معمولاً در بیمارستانها، دیتاسنترها، دفاتر کار و محیطهایی که نیاز به برق مداوم دارند، مورد استفاده قرار میگیرند. لوازمی مانند سرورها، مودمها و کامپیوترهای اداری معمولاً به این پریزها متصل میشوند تا در زمان قطع برق، بدون خاموشی ناگهانی به کار خود ادامه دهند.
یکی از ویژگیهای مهم این پریزها، تأمین برق پایدار و بدون نوسان است که برای جلوگیری از آسیب به دستگاههای حساس الکترونیکی بسیار اهمیت دارد. معمولاً این پریزها در کنار پریزهای عادی نصب میشوند و با رنگ متفاوتی (معمولاً قرمز یا نارنجی) مشخص میشوند تا کاربران بتوانند بهراحتی آنها را تشخیص دهند.
پریز هوشمند
پریز هوشمند یک نوع پیشرفته از پریز برق است که قابلیت کنترل از راه دور را از طریق وایفای یا بلوتوث فراهم میکند. کاربران میتوانند این پریزها را با استفاده از اپلیکیشنهای موبایل یا دستیارهای صوتی مانند الکسا و گوگل اسیستنت مدیریت کنند. این قابلیت امکان خاموش و روشن کردن وسایل برقی از راه دور، تعیین زمانبندی برای روشنایی و کاهش مصرف انرژی را فراهم میکند.
از دیگر مزایای این پریزها، امکان مشاهده میزان مصرف برق در لحظه، تنظیم سناریوهای هوشمند (مانند روشن شدن خودکار لامپها هنگام غروب) و افزایش امنیت خانه از طریق شبیهسازی حضور افراد در خانه است. این نوع پریزها در خانههای هوشمند، ادارات و محیطهای مدرن بهعنوان بخشی از سیستم مدیریت هوشمند انرژی مورد استفاده قرار میگیرند.
پریز تایمردار
پریز تایمردار نوعی پریز برق است که امکان تنظیم زمانبندی روشن و خاموش شدن را به کاربران میدهد. این پریزها معمولاً دارای یک تایمر داخلی هستند که بهصورت دستی یا دیجیتالی قابل تنظیم بوده و برای کنترل مصرف برق در طول روز بسیار مفید است. از این پریزها بیشتر برای دستگاههایی مانند بخاری برقی، چراغهای تبلیغاتی، پمپهای آب و شارژرهای الکترونیکی استفاده میشود.
یکی از مزایای مهم این نوع پریز، کاهش مصرف برق و جلوگیری از روشن ماندن غیرضروری دستگاهها است. مدلهای پیشرفتهتر دارای قابلیت برنامهریزی روزانه و هفتگی هستند، بهطوری که کاربران میتوانند در ساعتهای مشخصی از شبانهروز، دستگاههای خود را خاموش و روشن کنند. این ویژگی علاوه بر کاهش هزینههای برق، باعث افزایش عمر مفید تجهیزات الکتریکی نیز میشود.
پریز محافظدار
پریز محافظدار نوعی پریز برق است که دارای مدارهای داخلی برای جلوگیری از نوسانات ولتاژ، افزایش ناگهانی جریان و صاعقههای الکتریکی است. این پریزها معمولاً برای محافظت از وسایل الکترونیکی حساس مانند تلویزیون، یخچال، رایانه و سیستمهای صوتی استفاده میشوند. با توجه به افزایش نوسانات برق در برخی مناطق، این پریزها نقش مهمی در افزایش طول عمر دستگاههای برقی دارند.
مدلهای مختلف این پریزها دارای فیوز داخلی و برخی از آنها دارای نشانگر LED برای نمایش وضعیت عملکرد محافظ هستند. برخی از مدلهای پیشرفتهتر قابلیت قطع خودکار جریان در هنگام تشخیص نوسانات شدید را دارند. استفاده از این نوع پریزها برای محیطهای اداری و منازل توصیه میشود، زیرا از هزینههای ناشی از خرابی تجهیزات جلوگیری میکند.
پریز USB دار
پریز USB دار یک نوع مدرن از پریزهای برق است که علاوه بر خروجی برق معمولی، دارای پورتهای USB برای شارژ دستگاههایی مانند تلفن همراه، تبلت، دوربین و سایر گجتهای الکترونیکی است. این پریزها به کاربران این امکان را میدهند که بدون نیاز به آداپتورهای حجیم، دستگاههای خود را مستقیماً از طریق کابل USB شارژ کنند.
یکی از ویژگیهای مهم این پریزها، کاهش اشغال فضای پریزهای عادی و ارائه ولتاژ استاندارد برای شارژ سریعتر دستگاهها است. برخی از مدلهای پیشرفته این پریزها دارای فناوری شارژ سریع (Fast Charging) بوده و در هتلها، فرودگاهها، کافیشاپها و خانههای مدرن کاربرد گستردهای دارند.
پریز صنعتی
کلید فشاری یا شستی، کلیدی است که تنها هنگام فشار دادن عمل کرده و بهمحض رها شدن به حالت اولیه بازمیگردد. این کلید معمولاً برای زنگ درب، مدارهای کنترلی، سیستمهای اعلام خطر و برخی ماشینآلات صنعتی استفاده میشود.
مکانیزم عملکرد این کلید بر پایه فنر داخلی است که پس از فشار دادن، مسیر جریان را برقرار کرده و با رها شدن مجدداً آن را قطع میکند. برخی از مدلهای پیشرفته این کلیدها دارای چراغ نشانگر داخلی هستند تا وضعیت عملکرد را مشخص کنند.