فهرست مطالب
۵ دلیل اصلی چرا وسایل برقی می سورند؟
فرض کنید یک روز معمولی، با عجله قهوهساز را روشن میکنید و میروید سمت اتاق. چند دقیقه بعد، بوی سوختگی میآید… و دیگر خبری از صبح کاری سرحال نیست.
سوختن وسایل برقی چیزی نیست که فقط برای بدشانسها اتفاق بیفتد؛ اگر کمی دقیق باشیم، ردپای دلایل تکراری و قابل پیشگیری را در اکثر این حوادث پیدا میکنیم.
ما قصد داریم، در این مقاله، ۵ دلیل اصلی چرا وسایل برقی میسوزند؟ را بررسی میکنم، و البته راههایی برای پیشگیری از هرکدام خواهم گفت تا وسایل تان عمر طولانی تری داشته باشند. با ما همراه باشید.
بیش تر بخوانید>> سیم و کابل راد افشان سحر
نوسان و افزایش ناگهانی ولتاژ Overvoltage
یکی از قاتلان بی صدا و پنهان وسایل برقی، نوسان برق است. وقتی ولتاژ بیشتر از حد تحمل دستگاه (معمولاً بالاتر از ۲۲۰ ولت برای لوازم خانگی ایرانی) به مدار میرسد، قطعات حساس مثل خازنها، آیسیها و سیم پیچ موتور دچار داغ شدن بیش از حد میشوند و میسوزند.
چرا ولتاژ بالا اتفاق میافتد؟
- ایراد در شبکه برق شهری
- رعد و برق و تخلیه الکتریکی
- خطا در ترانس برق محلی
- روشنکردن چند وسیله پرمصرف همزمان در یک مدار
مثال واقعی: یکی از مشتریهای تعمیرات تلویزیونم گفته بود بعد از یک صاعقه، تلویزیون LCD آنها دیگر روشن نشد. بررسی نشان داد مین برد تلویزیون بر اثر ولتاژ بالا سوراخ شده بود.
راهکار پیشگیری:
- استفاده از محافظ ولتاژ هوشمند، نه فقط سه راهیهای ارزان
- پرهیز از استفاده چند وسیله پرمصرف روی یک پریز
- نصب سیستم ارت (زمین) در ساختمان
بیش تر بخوانید>> پخش عمده لوازم الکتریکی
اتصال کوتاه Short Circuit
اتصال کوتاه زمانی رخ میدهد که جریان برق بدون مقاومت لازم بین دو نقطه برقرار شود. نتیجه؟ داغ شدن در لحظه، جرقه، بوی سوختگی، و در موارد شدید آتشسوزی.
عوامل رایج اتصال کوتاه:
- پارگی یا له شدن کابل برق
- استفاده از دوشاخه یا سیم کشی معیوب
- ورود آب یا رطوبت به داخل دستگاه
- نصب اشتباه قطعات پس از تعمیر
تجربه شخصی: یک بار مشتری جاروبرقی را برای تعمیر آورد، علت را “سوختن بیدلیل” میدانست، ولی بعد مشخص شد فرزند خانواده لیوان آب را کنار جاروبرقی ریخته و بخشی از موتور خیس شده بود.
راهکار:
- همیشه از سالم بودن کابل و دوشاخه مطمئن شوید
- وسایل را از آب و رطوبت دور نگه دارید
از تکنسین مجرب برای تعمیر استفاده کنید
اضافهبار یا مصرف غیرمجاز Overload
هر وسیله برقی ظرفیت مشخصی دارد. وقتی بیش از این ظرفیت از آن کار بکشید، مثل یک دونده که مجبورش کنید ماراتن را با سرعت ۱۰۰ متر کورس بدود، سریع از پا (یا در اینجا از مدار) میافتد.
نمونههای اضافه بار:
- استفاده طولانیمدت از وسیله بدون استراحت (مثل کار مداوم میکسر)
- روشن کردن دستگاههای با توان بالا با سیم رابط نازک
- اتصال وسایل زیاد به یک پریز
آمار جالب: طبق آمار سازمان آتش نشانی تهران، بیش از ۲۳٪ آتش سوزیهای لوازم خانگی ناشی از اضافه بار و خستگی قطعات بوده است.
راهکار:
- به توصیه های دفترچه راهنمای وسیله پایبند باشید
- از سیمکشی و کابل با قطر استاندارد استفاده کنید
- بین استفاده های طولانی به دستگاه استراحت دهید
نقص در سیمکشی یا قطعات داخلی
سیمکشی فرسوده، لحیم کاری ضعیف، یا استفاده از قطعات بیکیفیت، همه می توانند در نهایت منجر به سوختن وسیله شوند.
دلایل فنی سوختن به دلیل سیمکشی:
- پوسیدگی روکش سیم بر اثر حرارت یا رطوبت
- شل شدن اتصالات داخلی به مرور زمان
- استفاده از قطعات تقلبی یا نامرغوب در تعمیرات
مثال: در یک تعمیر کولر گازی، مشاهده کردم که سیمکشی داخلی بهخاطر عبور از کنار لوله مسی داغ، به تدریج ذوب و در نهایت باعث آتشزدگی بخشی از برد شده بود.
راهکار:
- سرویس دورهای وسایل (مخصوصاً وسایل گرمایشی و سرمایشی)
- اطمینان از استفاده قطعات اورجینال در تعمیرات
- بازبینی سیم کشی خانه توسط برقکار حرفهای هر چند سال یک بار
نگهداری و استفاده نامناسب
گاهی مشکل نه برق است و نه قطعات؛ بلکه رفتار ما با وسیله. رعایت نکردن اصول ساده، عمر وسیله را نصف یا حتی یکسوم میکند.
رفتارهای پرخطر کاربر:
- تمیز نکردن فیلتر یا دریچههای خنک کننده
- قرار دادن وسایل برقی در محیطهای خیلی گرم یا خیلی مرطوب
- استفاده از وسیله در شرایطی که برایش طراحی نشده (مثلاً استفاده از بخاری برقی در فضای باز مرطوب)
راهکار:
- مطالعه دفترچه راهنمای استفاده
- تمیزکاری و سرویس منظم وسایل
- قرار دادن دستگاه در دمای و رطوبت استاندارد مشخصشده توسط سازنده
جدول مقایسه سریع دلایل و راهکارها
دلیل سوختن | نشانه های رایج | پیشگیری |
نوسان ولتاژ | روشن نشدن ناگهانی، بوی سوختگی | محافظ ولتاژ، ارت |
اتصال کوتاه | جرقه، فیوز پریدن | کابل سالم، دوری از رطوبت |
اضافه بار | داغی بیش از حد، خاموشی خودکار | استفاده استاندارد، استراحت |
نقص سیمکشی/قطعات | قطع و وصل شدن مکرر، صدای جرقه | سرویس دورهای، قطعات اصل |
استفاده نادرست | کاهش کارایی، خرابی زودرس | رعایت دفترچه، تمیزکاری |
سوالات متداول درباره سوختن وسایل برقی
آیا همه وسایل برقی نیاز به محافظ دارند؟
بله، مخصوصاً وسایل گران و حساس مانند تلویزیون، یخچال و کامپیوتر.
چطور بفهمم مشکل از نوسان برق بود یا از دستگاه؟
تکنسین ماهر با چند تست ساده روی برد و منبع تغذیه علت را مشخص میکند.
محافظ چند راهی ارزان قیمت کافی است؟
خیر، محافظ باید توان قطع برق در زمان نوسان و بازگشت در ولتاژ امن را داشته باشد.
وسایل برقی نو هم ممکن است بسوزند؟
بله، هم به دلیل استفاده نادرست و هم نوسانات شدید برق.
به صورت کلی می توان گفت گاهی سوختن یک وسیله برقی فقط یک اتفاق کوتاه نیست، بلکه زنجیرهای از عادتهای نادرست و بیتوجهی به جزئیات است. وسایل ما مثل موجودات زنده هستند؛ به مراقبت، استراحت و محیط مناسب نیاز دارند ما در الکتریکی زندی همواره در تلاش هستیم تا بهترین خدمات را به شما عزیزان ارائه دهیم.
دفعه بعد که صدای جرقه یا بوی سوختگی شنیدید، قبل از همه چیز خودتان را از همان «۵ دلیل اصلی» بپرسید. شاید پاسخ، عمر دوبارهای به وسیلهتان بدهد.